Guri i Zi

Guri i Zi, i njohur lokalisht me këtë emër, është një nga monumentet natyrore më enigmatike dhe mahnitëse në Malet e Sharrit. E ndodhur lart mbi rajonin historik të Opojës, kjo majë masive gëlqerore shërben si një roje e heshtur mbi rrafshnaltat e gjera dhe fshatrat tradicionalë poshtë saj. Ngjitja në Gurin e Zi ofron një udhëtim të thellë në zemër të egërsisë, ku ajri bëhet më i rrallë dhe pamjet panoramike zgjerohen për të përfshirë kufijtë e Kosovës, Shqipërisë dhe Maqedonisë së Veriut.

Në rrëzë të këtyre majave të larta shtrihet fshati Zaplluzhë, një vend ku koha duket se ndjek ritmin e ngadaltë dhe të qëndrueshëm të jetës malore. Zaplluzha është e njohur për arkitekturën e saj prej guri dhe pozicionin strategjik si porta drejt kullotave të larta. Fshati është një dëshmi e gjallë e qëndresës së popullit të Opojës, i cili ka lulëzuar në këto lartësi për shekuj me radhë. Shtigjet e tij të ngushta dhe oborret mikpritëse ofrojnë një pamje të një stili jete të përcaktuar nga trashëgimia bujqësore dhe një respekt i thellë për mjedisin rrethues.

Vetë rajoni i Opojës është një enklavë unike kulturore dhe gjeografike. I njohur si "Malësia e Sharrit", ai karakterizohet nga livadhe të pafundme alpine që shndërrohen në një tapiceri të gjallë lulesh të egra në pranverë dhe në një heshtje të thellë e dëborë në dimër. Historikisht, Opoja ka qenë e famshme për traditat e saj blegtorale, veçanërisht mbarështimin e deleve. Qeni legjendar i Sharrit, një rojtar besnik dhe i fuqishëm i kopeve, e ka origjinën pikërisht në këto kodra. Lidhja midis njerëzve, kafshëve të tyre dhe peizazhit të ashpër është një tipar përcaktues i identitetit lokal.

Për aventurierët modernë, shtegu që të çon nga Zaplluzha drejt Gurit të Zi është një përvojë spektakolare. Rruga gjarpëron nëpër pyje të lashta ahu dhe pishe përpara se të dalë në rrafshnaltat e larta. Alpinistët shpesh ndeshin barinj që kujdesen për kopetë e tyre, duke ofruar një mundësi të rrallë për të përjetuar mikpritjen autentike malore. Ngjitja përfundimtare në majën e Gurit të Zi shpërblehet me një pamje 360 gradë që shpesh përshkruhet si të qëndruarit "mbi çatinë e botës". Nga kjo pikë vrojtimi, rrafshi i Dukagjinit shtrihet në perëndim, ndërsa kreshtat e thyer të vargmalit të Sharrit zgjaten pafundësisht në jug.

Përtej bukurisë natyrore, zona rreth Zaplluzhës dhe Gurit të Zi është e pasur me tradita gojore dhe folklor. Legjendat lokale flasin për majën si një vend me rëndësi shpirtërore, dhe shumë këngë tradicionale kremtojnë guximin e atyre që i quajtën këto male shtëpi. Traditat kulinarike të Opojës janë po aq të pasura, me djathin e famshëm të Sharrit dhe flinë tradicionale si ushqime bazë që pasqyrojnë natyrën e ndershme dhe të përzemërt të jetës malore. Një vizitë në një shtëpi lokale në Zaplluzhë shpesh përfshin një bisedë të gjatë me çaj mali, duke theksuar mikpritjen legjendare për të cilën njihet rajoni.

Mbrojtja e këtij mjedisi të virgjër duke ndarë bukurinë e tij me botën është një prioritet për komunitetin lokal. Përpjekjet janë në vijim për të zhvilluar një eko-turizëm të qëndrueshëm që respekton mënyrën tradicionale të jetesës në Zaplluzhë, duke ofruar komoditete moderne për alpinistët dhe dashuruesit e natyrës. Pavarësisht nëse kërkoni një ecje sfiduese drejt majës së Gurit të Zi apo një tërheqje paqësore në zemrën kulturore të Opojës, ky rajon ofron një përvojë që është sa fizikisht shpërblyese, aq edhe shpirtërisht pasuruese.